|
Tarihi geçmişi itibarıyla Hemşin yöresini"Rize ve çevresinin"içerisinde ele almak gerekmektedir.M.Ö
ki dönemlerde Rize ve çevresinde çeşitli kavimlerin yaşadığı;yörenin zaman
zaman değişik kavimlerin yönetiminde kaldığı bilinmektedir.
M.Ö 63'te Roma imparatorluğu
egemenliğine girmiştir.Roma imparatorluğunun bölünmesi ile Rize ve çevresi
Bizans yönetimi sınırları içerisinde kalmıştır.Bizans döneminde Rize'nin
iç kısımlarında Alon,Kıpçak ve Kuman adlı Türk boyları yerleşmiştir.Bu
Türk boyları içerisinde M.S623 yıllarında Hamam Beğ İdaresinde bugünkü
Hemşin yöresinde bir oğuz Oymağı,dahja önce Oğuz-Türkmen -Partlı/Arşaklı
Devletini kuran 1.Akşak(M.Ö 250 - M.Ö 257) tarafından Manua idaresinde bir
ön kuvvet koruyucu olarak AmadanHamadan yöresine yerleşmişti.Uzun süre
Amadan- Hamadan yöresini kendilerine yurt eedilen bu Türk oymağı.daha
sonraları Sasaniler'in bu dine geçmeleri için zorlamaları üzerine .bu
yörede tutunamayacaklarını anlayınca 623 yıllarında Hamam Beğ idaresinde
Rize yöresine göçüp"Danpur"denilen yıkık kasabayı imar ettiler.Yeniden
imar ettikleri bu beldeye beylerinin adına izafeten"Hamama Şen (Hamama Bad/Hamamın
şenlendirdiği)"adını verdiler.Bu Türkçe ad zamanla Hemşen/Hemşin biçimine
girerek günümüze kadar geldi.
Tarihi kaynaklardan
Hemşinlilerin atalarının Hamadan/Hemedan'dan ayrıldıktan sonra Kars-Göle
dolaylarına yerleştikleri;sonradan Acaristan ve Çoruh bölgesine inerek
Çoruh'u karşıya geçtikleri ifade edilmekte ve Bizans kralı 6.Konstantin
yerleştirildikleri belirtilmektedir.
Ayrıca Osmanlı vergi
defterinde Hemşinliler için;"Muselmanı Kaldı"yani :1461 Osmanlı Fethi
öncesi eski müslümanlar ifadesini kullanması da bu durumu doğurmaktadır.Akkoyunlu
Türk Devleti zamanında (1350-1502) Rizenin güney kesimde yer alan Hemşine
birçok Türk botu yerleşmiştir.Aşağı Çamlıca(vişe)ve Molaveyis(ülkü) köy de
bulunan Koç heykelleri bu yörelerdeki doğu Anadolu ve Azerbaycan gibi
diğer Türk bölgelerinde de bulunmaktadır. Koyun ve koç heykelleri ortaasya
Türk kültüründen kaynaklanmaktadır.
Türkler göçüp yerleştikleri
yerlerde ölen ilk atalarının mezar taşlarına taştan oyulma köç hetkeli
dikerler,bu bir Türklük geleneğidir.
1461 yılında Fatih Sultan
Mehmet'in Trabzon'u fethi ie birlikte Rize ve çevresi de Osmanlı
topraklarına katılmıştır.1486 ve 1534 tarihli Trabzon sancağı Mustafassal
Tapu tahrir defterine göre bölgenin merkezi yönetime bağlandığını
görüyoruz.Bu kayıtlara göre Kaza-i Hemşen'e(Hemşin kazası) bağlı 34 köy
bulunuyordu.Hemşin kazasının; Hemşin,kara Hemşin,Eskanos(Senos-Kaptanpaşa)olmak
üzere üç nahiyesi vardır.1536 tarihinde yapılan yeni bir idari taksimatla
Hemşin,İspir sancağına bağlanmıştır.
1600 tarihli kaynaklarda da
bu sancağa bağlı olduğu görülür.1753 ve 1831 tarihli tapu kayıtları ile
ilgili balgelerde de Hemşin kazasının Trabzon sancağına bağlı olduğu
yazılmaktadır. 1836 yılında yapılan yeni bir taksimatla Atina(pazar) ilçe,Hemşin'de
pazar'a bağlı bir nahiye olur.Daha sonra 1856-1857 yıllarında Hemşin'in
kaza olduğu bilinmektedir. Ancak 1878 yılında Berlin Antlaşması ile yapılan
yeni bir idare düzenleme ile Çoruh iline bağlı olduğu görülmektedir.
05.03.1916 tarihinde Rus
işgali sonucunda Hemşin,Batum Sancağı 'na bağlı olarak yönetilmeye
başlamıştır.15.08.1918 tarihinde Rus işgalinin kaldırılması sonucunda da
Hemşin tekrar Osmanlı İmparatorluğu yönetimine girmiştir.
Cumhuriyet döneminde ilk idar, taksimat 29.03,1924 tarihinde yapılmış; yapılan bu taksimatla Hemşin
tekrar Pazar'a bağlı bir bucak olmuştur.
Son olarak 09.05.1990 tarih
ve 3644 sayılı kanunla Hemşin yeniden ilce olarak kurulmuş;19.08.1991
tarihi itibariyle teşkilatlanmaya başlamıştır.Böylece 133 yıl sonra Hemşin
ilçe olma statüsüne yeniden kavuşmuştur.
|