|
Prekambriyen Zaman |
|
|
|
Prekambriyen Zaman,Yer tarihinin en büyük zaman dilimini oluşturan ve yerkabuğunun oluştuğu 4,6milyar yıl öncesinden,Kambriyen Dönemin başladığı 570milyon yıl öncesine kadar uzanan jeoloik çağ, Prekambriyen Zaman,yerkabuğunun oluşumundan günümüze kadar olan zamanın sekizde yedisini oluşturur.Prekambriyen çağda oluşmuş ve günümüze kadar bozulmadan gelişmiş tortul kayaç dizileri bulunmakla birlikte,bunlar Prekambriyen Zamanın ancak çok kısa bir arlığını temsil ederler.Öte yandan bu kayaçlarda uygun fosillerin bulunmayışı,Prekambriyen Zaman alt bölümler halinde tanımlanmasını engeller bu nedenlerle Prekambriyen Zaman yalnızca kabaca tarihlendirilebilir Prekambriyen bu yolla iki ana bölüme ayrılmıştır;bunlar,yerkabuğunun oluşumundan 2,5milyar yıl öncesine kadar olan dönemi kapsayan Arkeozoyik ya da Arkeyen Çağ ve Arkeyen Çağ ve Arkeozoyik Çağ ile Kambriyen Dönem(y.570-500milyon yıl önce)arasındaki zaman dilimini kapsayan Proterozyik Çağdır.Günümüze kadar korunmuş ilk yaygın canlı fosilleri,Kambriyen Dönemde çökelen tortullar arasında bulunur. Bugünkü kıtaları oluşturan kayaçların büyük bölümü Prekambriyen Zamanda ortaya çıkmıştır;ama ancak bunların üçte biri kadarı bugün yüzey kayaçları halindedir,çünkü büyük bölümünün üstü daha sonraları tortul ve volkanik kayaçlarla örtülmüştür.Günümüzde,okyanusların zeminini oluşturan kayaçların büyük bölümü Fanerozoyik Üstzamanda(y.570milyon yıl öncesinden günümüze)birikmiştir.bu nedenle Prekambriyene ilişkin kanıtlar,çok daha kısa bir zaman aralığını kapsayan Fanerzoyik’e ilişkin olanlardan çok daha azdır. Bilinen eski kayaçlar 3.8-3.9milyar yaşındadır ve volkanik kökenlidir.Volkanik malzemelerin bir bölümü yeniden birikerek tortl katmanlar oluşturmuştur;bunlar olasılıkla sığ sularda çökelmiştir.Bu çağda kıtaların bulunduğuna ilişkin hiçbir kanıt yoktur;olasılıkla yer’in yüzeyi hemen tümüyle suyla kaplıydı ve ancak birkaç yerde volkanik ada vardı. Bu çağda yanardağ etkinliğinin çok daha güçlü olduğu sanılmaktadır,çünkü görece kısa ömürlü radyoaktif izotoplar daha boldu ve bozulması ek bir ısıya yol açıyordu.Öte yandan,atmosfer oluşmadan ortaya bir hidrosferin(sukure)çıkması olanaklı değildir.Prekanbriyen atmosferin bileşimine ilişkin pek bilgi yoktur ve yalnızca çok az serbest oksijen içerdiği bilinmektedir.Bilinen ilk fosilleşmiş organizmalar bakteriler ve mavi-yeşil alglerdir;bunlara 3,2-3,5 milyar yaşında kayaçlarda rastlanır.Ama organik yaşamın ne zaman ortaya çıktığı belirlenememiştir.Bu nedenle,Yer yüzeyinin bugünküne benzer koşullara,en azından eski fosillerin rastlandığı kayaçların oluştuğu dönemde ulaştığı söylenir Prekambriyen Zamanda gerçekleşen en önemli olaylardan biri ,yaklaşık3,3milyar yıl önce Başlayıp 2,9milyar yıl önce sonuçlanan devasa derinlik korkayaçları oluşumudur.Asidik bileşimli bu kayaçlar, o dönemde Yer’in katı dış katmanını oluşturan volkanik ve tortul katmanların içinde kalın yatay örtüler oluşturmuştur.Yüksek oranda silis ve alümina içeren bu derinlik kayaçları volkanik kayaçların büyük bölümüne oranla daha az yoğundu,bu nedenle de kimi yerlerde deniz düzeyinin üstüne yükseldiler.Bu yükseltiler,günümüzdekilerin toplam alanı ve kalınlığıyla karşılaştırılabilecek kara kütleleri oluşturdular. Yazan:Ersin Keçeli 2005 |
|
|